مقدمه
در دهههای اخیر، تجربه سوگ جمعی بهشکل چشمگیری تغییر کرده است و رسانههای خبری و شبکههای اجتماعی به جایگاه مرکزی در روایت رخدادها تبدیل شدهاند. این تحول، چرخههای هیجانی جدیدی ایجاد کرده است که هم میتواند فرصتی برای همدلی باشد و هم چالشی جدی برای سلامت روان جامعه.
مواجهه مکرر و فرسودگی هیجانی
برخلاف گذشته که یادآورهای سوگ در حجم کمتر و چارچوبهای محدودتری عرضه میشدند، رسانههای امروزی در هر لحظه حجم زیادی از خبر و تصویر را در دسترس قرار میدهند. تحقیقات نشان میدهد که این مواجهه مکرر با محرکهای استرسزا میتواند منجر به موارد زیر شود:
تشدید اضطراب: قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار ناگوار، سطح تنش روانی را بالا میبرد.
بیحسی هیجانی (Emotional Numbing): سیستم عصبی برای محافظت از خود در برابر درد زیاد، ممکن است دچار نوعی کرختی شود.
فرسودگی هیجانی: سیستم عصبی بهدلیل مواجههی طولانی با محرکها وارد «وضعیت آمادهباش» میشود که به خستگی روانی، اختلال خواب و کاهش ظرفیت تحمل هیجان میانجامد.
تضاد روایتها و شکاف اجتماعی
رسانهها و روایتهای عمومی در شکلدهی به معنای سوگ نقش مهمی دارند. با این حال، اگر روایتهای غالب در رسانهها متناقض یا حذفکننده باشند، میتوانند پیامدهای منفی داشته باشند:
این وضعیت میتواند به ایجاد شکاف اجتماعی و احساس بیعدالتی دامن بزند.
وقتی جامعه یک داستان واحد از بحران نمیسازد، افراد دچار از همگسیختگی پیوندها و ناهمگونی هیجانی میشوند.
رسانه به مثابه ابزار تابآوری
شبکههای اجتماعی اگر بهشیوهی سالم استفاده شوند، میتوانند منابع ارتباطی و همدلی را تقویت کنند. این بسترها به افراد کمک میکنند تا:
احساس متصل بودن (Connectedness) و امید داشته باشند.
از طریق شبکههای حمایتی آنلاین و روایتهای مشترک، به تجربهی خود معنا بدهند.
هیجانهای خود را بهصورت گسترده در جامعه جریان داده و حس «درد مشترک» را برای کاهش انزوا ایجاد کنند.
ضرورت مدیریت آگاهانه
نکتهی کلیدی این است که استفاده از رسانه نباید منفعلانه باشد. تنظیم مواجهه، انتخاب آگاهانه منابع و ایجاد «ساعتهای بدون رسانه» گامهای ضروری برای تبدیل رسانه از یک منبع اضطراب به ابزاری برای پیوند اجتماعی است.
منابع
- Hobfoll SE, Watson P, Bell CC, et al. Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention. Psychiatry. 2007;70(4):283–315.
Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18181708/
- Kleinman A. Culture, bereavement, and psychiatry. Lancet. 2012;379(9816):608–609.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60258-X/fulltext
- Wilson DMT, et al. Collective grief as a social and psychological process. Front Psychiatry. 2022;13:850994.
Available from: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2022.850994/full
- Stroebe M, Schut H, Stroebe W. Health outcomes of bereavement. Lancet. 2007;370(9603):1960–1973.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673607618169/abstract
- Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience. Am Psychol. 2004;59(1):20–28.
- Prigerson HG, et al. Prolonged grief disorder diagnostic criteria in ICD-11 and DSM-5-TR. World Psychiatry. 2021;20(1):1–11.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10291380/
- Eisma MC, Boelen PA, Killikelly C. Prolonged grief disorder: clinical utility and treatment implications. Curr Psychiatry Rep. 2023.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10881750/
- Killikelly C, et al. Prolonged grief disorder. Lancet. 2025.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00354-X/abstract
- Doka KJ. Disenfranchised grief. Death Stud. 1999;23(2):139–147.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02682629908657467
Also available from: https://www.jstor.org/stable/3600212
- Boss P. Ambiguous loss. Death Stud. 2014;38(6–10):347–352.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02682621.2014.933573
- Eisma MC, et al. Effectiveness of grief interventions: a systematic review. Curr Opin Psychiatry. 2024.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12105970/
- Stroebe M, et al. Bereavement and disrupted grief during the COVID-19 pandemic. Omega (Westport). 2022.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9720061/
- Norris FH, et al. Community resilience after disasters. Annu Rev Clin Psychol. 2021.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8725694/
رسالت ما در مجموعه ی دکتر پورنامداری، ارائه خدمات روانشناسی و رواندرمانی با رعایت استانداردها و اهمیت بالاترین سطح سلامتی مراجعهکنندگان عزیز است. تیم ما از پزشکان و متخصصین با تجربه، با بهرهگیری از جدیدترین روشهای علمی، و تکنولوژی روز همچون آر تی ام اس برای دستیابی به این هدف تشکیل شده است. انتخاب روانشناس خوب، بهترین متخصصین و مشاوران با توجه به نیازهای شما جزو اصول ماست