تأثیر اخبار بر استرس و اضطراب؛ چرا دنبال کردن اخبار منفی حال ما را بدتر میکند؟
دووماسکرولینگ چیست؟ تأثیر دنبال کردن اخبار منفی بر استرس و اضطراب
گاهی آنچه ما را به سمت اخبار میبرد، فقط میل به دانستن نیست؛ بلکه تلاش برای پیدا کردن احساس امنیت در شرایطی است که قابل پیشبینی نیستند. به همین دلیل ممکن است فردی بداند دنبال کردن مداوم اخبار، استرس و اضطراب او را بیشتر میکند، اما همچنان بارها و بارها به سراغ اخبار برود.
این الگوی تکرارشونده با اصطلاح «دووماسکرولینگ» (Doomscrolling) شناخته میشود؛ رفتاری که در آن فرد برای مدت طولانی در معرض اخبار و اطلاعات منفی، نگرانکننده یا تهدیدآمیز قرار میگیرد، حتی زمانی که متوجه شده این کار حالش را بدتر میکند.
دووماسکرولینگ فقط به مدتزمان مصرف اخبار مربوط نیست؛ بلکه به رابطه ما با اطلاعات نیز ارتباط دارد. آیا برای آگاه شدن اخبار را دنبال میکنیم، یا برای اینکه با دریافت اطلاعات بیشتر، استرس و اضطراب و احساس ابهام خود را کاهش دهیم؟
دووماسکرولینگ چیست؟
دووماسکرولینگ به مصرف مداوم و تکرارشونده محتوای منفی یا نگرانکننده، بهویژه در محیطهای دیجیتال، اشاره دارد.
البته هر نوع دنبال کردن اخبار منفی را نمیتوان دووماسکرولینگ دانست. خواندن یک گزارش خبری یا بررسی یک منبع معتبر، بهخودیخود رفتار مشکلزایی محسوب نمیشود.
آنچه اهمیت دارد، الگوی مصرف اخبار است. در دووماسکرولینگ، دریافت اطلاعات میتواند به رفتاری تکراری تبدیل شود که متوقف کردن آن دشوار است و با افزایش پریشانی روانشناختی همراه میشود.
یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۶ که مطالعات تجربی درباره دووماسکرولینگ را بررسی کرده است، ارتباط این رفتار را با عواملی مانند اضطراب، افسردگی، استرس و کاهش بهزیستی روانشناختی گزارش کرده است. با این حال، بسیاری از پژوهشهای موجود مقطعی هستند و هنوز نمیتوان رابطه علت و معلولی قطعی میان دووماسکرولینگ و مشکلات سلامت روان در نظر گرفت.
چرا با وجود افزایش استرس و اضطراب، همچنان اخبار را دنبال میکنیم؟
وقتی با یک اتفاق نامطمئن یا تهدیدکننده مواجه میشویم، طبیعی است که بخواهیم اطلاعات بیشتری درباره آن داشته باشیم.
اطلاعات میتواند به ما کمک کند شرایط را بهتر ارزیابی کنیم، برای احتمالات مختلف آماده شویم و احساس کنترل بیشتری داشته باشیم.
بنابراین، دنبال کردن اخبار در شرایط بحرانی لزوماً ناسالم نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که دریافت اطلاعات به جستوجوی مداوم برای اطمینان تبدیل شود.
فرد ممکن است تصور کند اگر فقط یک خبر دیگر بخواند یا از یک منبع دیگر مطمئن شود، بالاخره احساس آرامش خواهد کرد. اما در بسیاری از بحرانها، اطلاعات نمیتواند ابهام را بهطور کامل از بین ببرد.
در نتیجه، جستوجوی اطلاعات ممکن است پایانی نداشته باشد و رفتاری که در ابتدا با هدف کاهش استرس و اضطراب شروع شده است، به تداوم آن کمک کند.
نقش عدم تحمل ابهام در دووماسکرولینگ
یکی از مفاهیم مهم در پژوهشهای مربوط به دووماسکرولینگ، «عدم تحمل ابهام» (Intolerance of Uncertainty) است.
ما همیشه نمیتوانیم بدانیم چه اتفاقی خواهد افتاد یا پیامدهای یک رویداد چه خواهد بود. برای برخی افراد، این ندانستن میتواند بسیار ناخوشایند باشد و ذهن تلاش کند با جمعآوری اطلاعات بیشتر، احساس ابهام را کاهش دهد.
این فرایند در ابتدا منطقی به نظر میرسد:
«اگر بیشتر بدانم، بهتر میتوانم شرایط را کنترل کنم.»
اما اطلاعات بیشتر الزاماً به معنای اطمینان بیشتر نیست. ممکن است هر خبر تازه، پرسش جدیدی ایجاد کند و فرد را به دنبال کردن اطلاعات بیشتری سوق دهد.
در نتیجه، رفتاری که با هدف کاهش اضطراب شروع شده، میتواند به تداوم استرس و اضطراب کمک کند.
چرخه استرس و اضطراب و مصرف اخبار چگونه شکل میگیرد؟
دووماسکرولینگ میتواند بخشی از یک چرخه روانشناختی باشد:
نگرانی → بررسی اخبار → مواجهه با اطلاعات تهدیدآمیز → افزایش نگرانی → بررسی دوباره اخبار
چک کردن اخبار ممکن است در کوتاهمدت احساس کنترل ایجاد کند، اما اگر فرد برای کاهش مداوم اضطراب به آن متکی شود، خود این رفتار میتواند به بخشی از چرخه اضطراب تبدیل شود.
این الگو شباهتهایی با «اطمینانجویی» دارد؛ یعنی فرد برای کاهش اضطراب، مرتب به دنبال نشانهای میگردد که به او اطمینان بدهد شرایط تحت کنترل است.
اما این اطمینان معمولاً پایدار نیست و نیاز به بررسی دوباره ایجاد میشود.
آیا دووماسکرولینگ با اضطراب و افسردگی ارتباط دارد؟
شواهد موجود، ارتباط میان دووماسکرولینگ و برخی شاخصهای نامطلوب سلامت روان را نشان میدهند؛ اما نمیتوان گفت دووماسکرولینگ مستقیماً باعث اضطراب یا افسردگی میشود.
ممکن است افراد مضطربتر بیشتر به دنبال اخبار بروند و از سوی دیگر، مواجهه مداوم با محتوای تهدیدآمیز نیز پریشانی روانی آنها را افزایش دهد.
بنابراین، رابطه میان دووماسکرولینگ، استرس و اضطراب احتمالاً پیچیده و دوسویه است.
یک مرور پژوهشی جدید نیز به ارتباط دووماسکرولینگ با اضطراب، افسردگی، استرس و کاهش تابآوری اشاره کرده، اما بر نیاز به مطالعات طولی و آزمایشی برای روشن شدن رابطه علت و معلولی تأکید دارد.
آیا دنبال کردن اخبار میتواند بر خواب تأثیر بگذارد؟
خواب نیز در پژوهشهای مربوط به دووماسکرولینگ مورد توجه قرار گرفته است.
قرار گرفتن مداوم در معرض اطلاعات نگرانکننده، بهویژه نزدیک زمان خواب، میتواند ذهن را درگیر پردازش تهدید و اطلاعات تازه نگه دارد. استفاده طولانی از تلفن همراه نیز ممکن است زمان اختصاصیافته به خواب را کاهش دهد.
مطالعات، ارتباط دووماسکرولینگ با کیفیت پایینتر خواب را بررسی کردهاند و عواملی مانند ترس از دست دادن اطلاعات (FOMO) و وابستگی به تلفن همراه را نیز در این رابطه مورد توجه قرار دادهاند.
البته در این زمینه نیز باید میان ارتباط و علت تفاوت گذاشت؛ زیرا کیفیت پایین خواب میتواند خود الگوی مصرف رسانهای را تغییر دهد.
نقش شبکههای اجتماعی در تشدید دووماسکرولینگ
یکی از ویژگیهای محیط دیجیتال، دسترسی تقریباً نامحدود به اطلاعات است.
محتوای تازه میتواند بدون جستوجوی آگاهانه فرد در اختیار او قرار بگیرد و ویژگیهایی مانند اسکرول بینهایت و سیستمهای پیشنهاد محتوا، ادامه دادن مصرف را آسانتر کنند.
پژوهشهای جدید نیز به نقش ویژگیهای طراحی پلتفرمها و الگوریتمهای ارائه محتوا در شکلگیری و تداوم دووماسکرولینگ اشاره کردهاند.
بنابراین، این رفتار را نمیتوان صرفاً به «ضعف اراده» نسبت داد؛ محیطی که در آن اطلاعات مصرف میکنیم نیز میتواند بر الگوی رفتار ما تأثیر بگذارد.
آیا خود اخبار مشکلساز است یا شیوه مصرف اخبار؟
باخبر بودن از اتفاقات جهان و جامعه میتواند ضروری باشد. مسئله، حذف اخبار نیست؛ بلکه تفاوت میان مصرف هدفمند اطلاعات و مواجهه مداوم با محتوای منفی و هیجانی است.
خواندن یک گزارش معتبر برای آگاهی از یک رویداد با ساعتها دنبال کردن اخبار، تحلیلها و محتوای تکراری تجربه یکسانی نیست.
یک پیشچاپ پژوهشی در سال ۲۰۲۶ نیز با بررسی دادههای گسترده کاربران یک پلتفرم اجتماعی، ارتباط مواجهه با فیدهای خبری را با افزایش برخی شاخصهای افسردگی، استرس و اضطراب گزارش کرده است. البته این پژوهش هنوز بهصورت پیشچاپ منتشر شده و یافتههای آن باید با احتیاط تفسیر شوند.
در مجموع، تأثیر اخبار بر سلامت روان احتمالاً به نوع مواجهه، میزان مصرف و ویژگیهای فردی بستگی دارد.
از کجا بفهمیم مصرف اخبار از حالت سالم خارج شده است؟
عدد مشخصی برای تشخیص دووماسکرولینگ وجود ندارد. مهمتر از مدتزمان، الگوی رفتاری و پیامدهای آن است.
اگر فرد بتواند پس از دریافت اطلاعات مورد نیاز، اخبار را کنار بگذارد و به فعالیتهای روزمره خود برگردد، احتمالاً مصرف او هدفمندتر است.
اما اگر فرد مرتب و بدون هدف مشخص اخبار را بررسی کند، حتی زمانی که میداند این کار استرس و اضطراب او را بیشتر میکند، بهتر است به این الگو توجه کند.
برخی نشانههایی که ارزش بررسی دارند عبارتاند از:
افزایش نگرانی
کاهش تمرکز
اختلال در خواب
احساس اجبار به بررسی اخبار
دشواری در کنار گذاشتن تلفن همراه
نیاز مداوم به دریافت اطلاعات برای اطمینان پیدا کردن
البته هیچکدام از این موارد بهتنهایی به معنای وجود یک اختلال روانی نیستند. شدت، تداوم و تأثیر این رفتار بر زندگی روزمره اهمیت دارد.
چگونه مصرف اخبار را سالمتر کنیم؟
هدف، بیخبر شدن از جهان نیست؛ بلکه تبدیل مصرف اطلاعات از یک رفتار واکنشی به فعالیتی آگاهانه است.
۱. برای دریافت اخبار زمان مشخصی تعیین کنید
به جای اینکه در طول روز بهصورت مداوم اخبار را بررسی کنید، زمان مشخصی را برای دریافت اطلاعات در نظر بگیرید.
۲. چند منبع معتبر انتخاب کنید
دنبال کردن تعداد زیادی منبع لزوماً به معنای دریافت اطلاعات بهتر نیست. انتخاب چند منبع معتبر میتواند از مواجهه مداوم با محتوای تکراری جلوگیری کند.
۳. قبل از چک کردن اخبار از خودتان سؤال کنید
از خود بپرسید:
«آیا واقعاً به اطلاعات جدید نیاز دارم یا میخواهم با چک کردن اخبار، استرس و اضطراب خودم را کاهش دهم؟»
اگر هدف اصلی کاهش اضطراب باشد، شاید دریافت اطلاعات بیشتر راهحل مناسبی نباشد.
۴. از صفحه نمایش فاصله بگیرید
فاصله گرفتن از تلفن همراه، صحبت با فردی قابل اعتماد، انجام فعالیتهای روزمره یا استفاده از تکنیکهای تنظیم هیجان میتواند در چنین شرایطی کمککننده باشد.
باخبر بودن با همیشه در معرض بحران بودن فرق دارد
در دنیایی که اطلاعات دائماً در دسترس است، ذهن ما نیز لازم نیست دائماً در وضعیت دریافت اطلاعات باشد.
ما برای تصمیمگیری به اطلاعات نیاز داریم، اما برای حفظ سلامت روان به فاصله گرفتن از اطلاعات نیز نیاز داریم.
دووماسکرولینگ یادآوری میکند که گاهی مسئله فقط محتوایی نیست که مصرف میکنیم؛ بلکه دلیل و شیوهای است که به خاطر آن به مصرف محتوا ادامه میدهیم.
اگر هدف ما آگاهی است، دریافت اطلاعات باید در نهایت به آگاهی منجر شود. اما اگر بعد از هر خبر، به خبر دیگری نیاز پیدا میکنیم تا شاید احساس اطمینان کنیم، ممکن است دیگر صرفاً در حال «باخبر شدن» نباشیم؛ بلکه در حال تلاش برای مدیریت اضطراب از طریق دریافت اطلاعات باشیم.
شاید یکی از مهمترین مهارتهای سلامت روان در عصر اطلاعات این باشد که بدانیم چه زمانی اطلاعات بیشتر واقعاً به ما کمک میکند و چه زمانی فقط ذهنمان را بیشتر در حالت آمادهباش نگه میدارد.
چه زمانی بهتر است با متخصص سلامت روان صحبت کنیم؟
اگر احساس میکنید دنبال کردن اخبار باعث افزایش قابلتوجه استرس و اضطراب، بیقراری یا اختلال در خوابتان شده است، یا کنترل این رفتار برایتان دشوار است، صحبت با یک متخصص سلامت روان میتواند کمککننده باشد.
گاهی مسئله فقط میزان اخباری نیست که مصرف میکنیم؛ بلکه اضطراب، عدم تحمل ابهام یا نیاز شدید به اطمینانیابی است که در پس این رفتار قرار دارد.
در نهایت، هدف این نیست که از جهان فرار کنیم؛ هدف این است که اجازه ندهیم جهان تمام فضای ذهنی ما را اشغال کند.
منابع
Sharpe, A. T. R., Tyndall, I., Poulus, D. R., Obine, E. A. C., & Sharpe, B. T. (2026). The influence of doomscrolling on mental health: A scoping review. Mental Health and Digital Technologies, 3(3), 290–342.
Avcı, G., Vampa, M., Kreso, I., Homaei, M., & Putra, O. P. (2026). Emerging evidence on doomscrolling: A scoping review of empirical studies. Journal of Social Media Research, 3(2), 162–171.
Pal, O., Goyal, A., Chandrasekharan, E., & Saha, K. (2026). The Hidden Toll of Social Media News: Causal Effects on Psychosocial Wellbeing. arXiv preprint.
Kaya, B., & Griffiths, M. D. Intolerance of uncertainty and mental wellbeing: The mediating and moderating role of doomscrolling. Behaviour & Information Technology.
Türk-Kurtça, T., & Kocatürk, M. Beyond the Scroll: Exploring How Intolerance of Uncertainty and Psychological Resilience Explain the Association Between Trait Anxiety and Doomscrolling. Personality and Individual Differences.
Camadan, F., & Uzunoğlu, Ö. (2026). The role of FoMO and nomophobia in explaining the relationship between doomscrolling and poor sleep quality. BMC Psychology, 14, 115.
