مقدمه
این مقاله به بررسی مرزهای بالینی سوگ و رویکردهای تخصصی برای حمایت از افرادی میپردازد که فرآیند طبیعی سوگ آنها دچار اختلال شده است.
تشخیص سوگ طبیعی از اختلال سوگ طولانیمدت (PGD)
بیشتر افراد پس از فقدان، دورهای از غم و نوسان هیجانی را طی کرده و به سمت سازگاری حرکت میکنند. اما در یک اقلیت قابلتوجه، این روند «گیر میکند» و به وضعیتی ناتوانکننده به نام اختلال سوگ طولانیمدت (PGD) تبدیل میشود.
-
تعریف PGD: اشتیاق و دلتنگی شدید و مداوم یا اشتغال ذهنی فرساینده با فقدان که با افت محسوس عملکرد در کار، تحصیل و روابط همراه است.
-
مان ارجاع: طبق DSM-5-TR، اگر برای بزرگسالان ۱۲ ماه و برای کودکان ۶ ماه از فقدان گذشته باشد و علائم همچنان شدید باشند، نیاز به مداخله تخصصی است.
-
نشانههای هشدار (ردفلگها): احساس بیمعنایی، فروپاشی هویت («من بدون او دیگر خودم نیستم»)، اجتناب شدید از یادآورها و هرگونه فکر خودآسیبرسان.
تمایزهای تشخیصی مهم
برای درمان موثر، باید تفاوت سوگ پیچیده را با سایر اختلالات درک کرد:
-
تفاوت با افسردگی (MDD): در PGD محور اصلی «فقدان» و دلتنگی برای فرد است، در حالی که در افسردگی، احساس بیارزشی و ناامیدی نسبت به کل آینده فراگیرتر است.
-
فاوت با تروما (PTSD): PTSD بیشتر «تهدید-محور» (بازتجربه حادثه و گوشبهزنگی) است، اما PGD «فقدان-محور» (درد جدایی و اشتغال ذهنی با فرد فوتشده) است.
چارچوب مداخلات تخصصی و اجتماعی
در مواجهه با سوگهای جمعی و پیچیده، مداخلات در دو سطح فردی و جامعهمحور انجام میشود:
۱. پنج عنصر ضروری حمایت (مدل هوبفول): این مدل برای مداخلات پس از بحرانهای بزرگ طراحی شده و شامل موارد زیر است:
-
ایمنی: کاهش احساس خطر و تهدید.
-
آرامسازی: کاهش برانگیختگی شدید سیستم عصبی.
-
کارآمدی: بازگرداندن حس کنترل و توانمندی به فرد و جمع.
-
پیوند: تقویت حمایتهای اجتماعی و ارتباطات.
-
امید: ایجاد امکان تصور آیندهای قابلتحمل.
۲. رویکردهای رواندرمانی: برای افرادی که دچار سوگ پاتولوژیک شدهاند، روشهای زیر اثربخش است:
-
رفتاردرمانی مبتنی بر سوگ (CGT): برای مدیریت یادآورها و احساسات پیچیده.
-
درمانهای شناختی-رفتاری (CBT): با هدف ارتقای عملکرد روزمره و اصلاح الگوهای فکری مخرب.
-
درمانهای بینفردی: برای بازسازی شبکه حمایتی و بازگشت به زندگی اجتماعی.
۳. حمایتهای جامعهمحور: در سوگ جمعی، فضاهای امن برای به اشتراک گذاشتن تجربهها و آیینهای سالم (مثل جلسات یادبود و فعالیتهای معناگرا) نقشی حیاتی در تسهیل فرآیند بهبود ایفا میکنند.
منابع
- Hobfoll SE, Watson P, Bell CC, et al. Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention. Psychiatry. 2007;70(4):283–315.
Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18181708/
- Kleinman A. Culture, bereavement, and psychiatry. Lancet. 2012;379(9816):608–609.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60258-X/fulltext
- Wilson DMT, et al. Collective grief as a social and psychological process. Front Psychiatry. 2022;13:850994.
Available from: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2022.850994/full
- Stroebe M, Schut H, Stroebe W. Health outcomes of bereavement. Lancet. 2007;370(9603):1960–1973.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673607618169/abstract
- Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience. Am Psychol. 2004;59(1):20–28.
- Prigerson HG, et al. Prolonged grief disorder diagnostic criteria in ICD-11 and DSM-5-TR. World Psychiatry. 2021;20(1):1–11.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10291380/
- Eisma MC, Boelen PA, Killikelly C. Prolonged grief disorder: clinical utility and treatment implications. Curr Psychiatry Rep. 2023.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10881750/
- Killikelly C, et al. Prolonged grief disorder. Lancet. 2025.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00354-X/abstract
- Doka KJ. Disenfranchised grief. Death Stud. 1999;23(2):139–147.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02682629908657467
Also available from: https://www.jstor.org/stable/3600212
- Boss P. Ambiguous loss. Death Stud. 2014;38(6–10):347–352.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02682621.2014.933573
- Eisma MC, et al. Effectiveness of grief interventions: a systematic review. Curr Opin Psychiatry. 2024.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12105970/
- Stroebe M, et al. Bereavement and disrupted grief during the COVID-19 pandemic. Omega (Westport). 2022.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9720061/
- Norris FH, et al. Community resilience after disasters. Annu Rev Clin Psychol. 2021.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8725694/
رسالت ما در مجموعه ی دکتر پورنامداری، ارائه خدمات روانشناسی و رواندرمانی با رعایت استانداردها و اهمیت بالاترین سطح سلامتی مراجعهکنندگان عزیز است. تیم ما از پزشکان و متخصصین با تجربه، با بهرهگیری از جدیدترین روشهای علمی، و تکنولوژی روز همچون آر تی ام اس برای دستیابی به این هدف تشکیل شده است. انتخاب روانشناس خوب، بهترین متخصصین و مشاوران با توجه به نیازهای شما جزو اصول ماست