مراحل سوگ جمعی در جامعه
مقدمه
درک نحوه حرکت یک جامعه از شوک اولیه به سمت بازسازی یا فرسودگی، برای تحلیل سلامت روان عمومی حیاتی است. بر اساس مستندات ارائه شده، سوگ جمعی مسیری خطی و یکسان ندارد ، اما الگوهای مشخصی در چگونگی پردازش رنج در سطح کلان مشاهده میشود.
۱. مواجهه و نوسان اولیه
برخلاف تصورات قدیمی، سوگ مسیری مستقیم نیست. طبق پژوهشهای استروبه و شوت، افراد و جوامع بین دو حالت در نوساناند: تمرکز بر درد فقدان و تلاش برای بازگشت به زندگی روزمره. در مراحل اولیه سوگ جمعی، این نوسان بسیار شدید است. جامعه ممکن است لحظاتی در بهت و سکوت فرو رود و لحظاتی دیگر به سمت فعالیتهای روزمره بازگردد. این الگوی نوسانی کاملاً سالم است و نشانهی بیاحساسی نیست.
۲. فعال شدن «ما» و همافزایی هیجانی
یکی از ویژگیهای ساختاری در مراحل ابتدایی، شکلگیری هویت تعلق جمعی است. افراد خود را بخشی از یک «ما»ی بزرگتر میبینند. در این مرحله، هیجانات بهسرعت در شبکههای اجتماعی و فضاهای عمومی گسترش مییابند. این همزمانی هیجانی میتواند باعث ایجاد «درد مشترک» و همدلی شود، اما همزمان پتانسیل تشدید غم و خشم را نیز دارد.
۳. مرحله معناپردازی از طریق مناسک
در این مرحله، جامعه به دنبال راهی برای سازماندهی احساسات خود میگردد. استفاده از نمادها، شمعافروزی، مراسم یادبود و روایتهای عمومی نقش کلیدی ایفا میکنند. این آیینها به افراد کمک میکنند تا تنها نمانند و به تجربهی مشترک خود ساختار بدهند. طبق دیدگاه آرتور کلاینمن، اینجاست که رنج در بستر فرهنگی معنا پیدا میکند.
۴. مواجهه با تهدیدهای ثانویه و خطر فرسودگی
با گذشت زمان، اگر بحران تداوم یابد، جامعه با تهدیدهای ثانویه مواجه میشود: احساس ناامنی، ابهام نسبت به آینده و از دست دادن حس کنترل. در این مرحله، سیستم عصبی افراد برای مدت طولانی در «حالت هشدار» باقی میماند. اگر حمایت اجتماعی ضعیف باشد یا روایتهای متعارض باعث شکاف در جامعه شود ، جامعه به جای تابآوری، به سمت فرسودگی هیجانی و بیحسی حرکت میکند.
۵. بازسازی یا سوگ طولانیمدت
در نهایت، جامعه به یکی از این دو نقطه میرسد:
تابآوری جمعی: با تکیه بر «کارآمدی جمعی» (احساس اینکه میتوانیم بر شرایط اثر بگذاریم) و امید، جامعه به سمت سازگاری حرکت میکند.
سوگ پیچیده: اگر فرآیند بهبودی «گیر کند»، جامعه ممکن است دچار علائم شبهتروما یا سوگ طولانیمدت (PGD) شود که در آن درد هیجانی کم نمیشود و عملکرد اجتماعی مختل میماند.
منابع
- Hobfoll SE, Watson P, Bell CC, et al. Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention. Psychiatry. 2007;70(4):283–315.
Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18181708/
- Kleinman A. Culture, bereavement, and psychiatry. Lancet. 2012;379(9816):608–609.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60258-X/fulltext
- Wilson DMT, et al. Collective grief as a social and psychological process. Front Psychiatry. 2022;13:850994.
Available from: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpsyt.2022.850994/full
- Stroebe M, Schut H, Stroebe W. Health outcomes of bereavement. Lancet. 2007;370(9603):1960–1973.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673607618169/abstract
- Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience. Am Psychol. 2004;59(1):20–28.
- Prigerson HG, et al. Prolonged grief disorder diagnostic criteria in ICD-11 and DSM-5-TR. World Psychiatry. 2021;20(1):1–11.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10291380/
- Eisma MC, Boelen PA, Killikelly C. Prolonged grief disorder: clinical utility and treatment implications. Curr Psychiatry Rep. 2023.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10881750/
- Killikelly C, et al. Prolonged grief disorder. Lancet. 2025.
Available from: https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)00354-X/abstract
- Doka KJ. Disenfranchised grief. Death Stud. 1999;23(2):139–147.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02682629908657467
Also available from: https://www.jstor.org/stable/3600212
- Boss P. Ambiguous loss. Death Stud. 2014;38(6–10):347–352.
Available from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02682621.2014.933573
- Eisma MC, et al. Effectiveness of grief interventions: a systematic review. Curr Opin Psychiatry. 2024.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12105970/
- Stroebe M, et al. Bereavement and disrupted grief during the COVID-19 pandemic. Omega (Westport). 2022.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9720061/
- Norris FH, et al. Community resilience after disasters. Annu Rev Clin Psychol. 2021.
Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8725694/
رسالت ما در مجموعه ی دکتر پورنامداری، ارائه خدمات روانشناسی و رواندرمانی با رعایت استانداردها و اهمیت بالاترین سطح سلامتی مراجعهکنندگان عزیز است. تیم ما از پزشکان و متخصصین با تجربه، با بهرهگیری از جدیدترین روشهای علمی، و تکنولوژی روز همچون آر تی ام اس برای دستیابی به این هدف تشکیل شده است. انتخاب روانشناس خوب، بهترین متخصصین و مشاوران با توجه به نیازهای شما جزو اصول ماست